Commodity คืออะไร? สินค้าโภคภัณฑ์มีอะไรบ้าง จะลงทุนได้อย่างไร

ถ้าสงสัยว่า Commodity คืออะไร ให้ลองนึกถึงตอนที่เราเลือกซื้อกาแฟสักแก้ว เราอาจยอมจ่ายแพงขึ้นเพราะชอบรสชาติ ชอบร้าน หรือแค่ร้านนั้นอยู่ใกล้ที่ทำงาน แต่ถ้าเปลี่ยนมาเป็นโรงคั่วที่ซื้อเมล็ดกาแฟครั้งละหลายตัน สิ่งที่ต้องดูจะเป็นสายพันธุ์ เกรด คุณภาพ และกำหนดส่งมอบ เมื่อเมล็ดกาแฟมีคุณสมบัติตรงตามที่ต้องการ โรงคั่วก็สามารถเปรียบเทียบข้อเสนอจากผู้ขายหลายรายได้

แนวคิดเรื่องมาตรฐานและการใช้ทดแทนกันนี้ช่วยให้เข้าใจสินค้าโภคภัณฑ์ หรือ Commodity ได้ง่ายขึ้น ทองคำ น้ำมันดิบ และข้าวสาลีก็เป็นสินค้าในกลุ่มนี้ แต่ราคาของแต่ละอย่างขึ้นลงด้วยเหตุผลต่างกัน การรู้จักสินค้าโภคภัณฑ์จึงเริ่มจากการดูว่า สินค้านั้นคืออะไร ใครนำไปใช้ และมีอะไรเป็นข้อจำกัดในการผลิต

Commodity คืออะไร?

Commodity คือสินค้าโภคภัณฑ์ ซึ่งหมายถึงทรัพยากรและวัตถุดิบพื้นฐานจากธรรมชาติ รวมถึงวัตถุดิบที่ผ่านการแปรรูปขั้นต้นแล้ว โดยส่วนใหญ่นำไปใช้ในการผลิตสินค้าหรือการให้บริการ ตัวอย่างเช่น น้ำมันดิบ ก๊าซธรรมชาติ เมล็ดกาแฟ แร่เงิน ทองคำ และทองแดง ขณะที่บางชนิดสามารถนำไปบริโภคได้โดยตรง เช่น น้ำตาลและเกลือ เป็นต้น

อาจกล่าวได้ว่า Commodity คือสินค้าพื้นฐานหรือสินค้าตั้งต้นที่นำไปผลิตเป็นสินค้าอื่น ๆ และหากเราลองมองย้อนกลับมาในชีวิตประจำวัน เราก็มักจะพบสินค้าโภคภัณฑ์เหล่านี้แทรกตัวอยู่ทุกแห่ง ตั้งแต่ทองแดงในสายไฟ ฝ้ายในเสื้อผ้า ยางธรรมชาติในยางรถยนต์ ข้าวสาลีที่นำไปทำแป้งและขนมปัง ไปจนถึงน้ำมันดิบที่นำไปกลั่นเป็นเชื้อเพลิง

แต่การเป็นสินค้าพื้นฐานเพียงอย่างเดียวยังไม่พอ คุณสมบัติสำคัญของ Commodity คือหากเป็นสินค้าชนิดเดียวกันและเป็นเกรดเดียวกันตามมาตรฐานที่กำหนด สินค้าเหล่านั้นต้องสามารถใช้ทดแทนกันได้ ไม่ว่าจะมาจากผู้ผลิตหรือสถานที่ผลิตที่แตกต่างกันก็ตาม

ด้วยเหตุนี้ ในตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ที่ซื้อขายผ่านสัญญามาตรฐาน จะมีการกำหนดเกรดสินค้า ขนาดสัญญา และเงื่อนไขการส่งมอบไว้อย่างชัดเจน เพื่อให้ผู้ซื้อและผู้ขายเข้าใจตรงกันว่ากำลังซื้อขายสินค้าประเภทใด และสามารถเปรียบเทียบราคาโดยอ้างอิงจากข้อกำหนดที่เป็นมาตรฐานเดียวกันได้

Hard Commodity คืออะไร?

Hard Commodity คือสินค้าโภคภัณฑ์ที่ได้จากการขุด สกัด หรือทำเหมืองจากแหล่งทรัพยากรธรรมชาติ เช่น น้ำมันดิบ ก๊าซธรรมชาติ ทองคำ และทองแดง เป็นต้น ทั้งนี้ ผู้ผลิตต้องอาศัยทั้งเงินลงทุน เครื่องจักร แรงงานที่มีทักษะ และโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ ซึ่งบางโครงการอาจใช้เวลาถึงสิบปีกว่าจะเริ่มมีผลผลิตออกมา

หากเราลองนึกถึงช่วงที่ราคาทองแดงสูงขึ้น ผู้ผลิตย่อมมีแรงจูงใจที่จะลงทุนเปิดเหมืองใหม่เพื่อขุดเจาะนำทองแดงออกมาขายเยอะ ๆ แต่ระหว่างที่กำลังพัฒนาเหมือง ความต้องการของตลาดก็อาจเปลี่ยนไป แล้วเมื่อถึงวันที่ผลิตจริง ราคาทองแดงก็อาจไม่ได้สูงเหมือนวันที่ตัดสินใจลงทุนแล้ว การเพิ่มผลผลิตของสินค้ากลุ่มนี้จึงต้องคิดเผื่อทั้งเงินทุน ระยะเวลา และสภาพตลาดในอนาคต เรียกได้ว่า เป็นงานที่ Hard สมชื่อ

Soft Commodity คืออะไร?

Soft Commodity คือสินค้าโภคภัณฑ์ที่มาจากการเพาะปลูก เช่น ข้าวสาลี กาแฟ น้ำตาล และฝ้าย ในความหมายกว้าง Soft Commodity จะรวมถึงผลผลิตจากการเลี้ยงสัตว์ด้วย ซึ่งสินค้ากลุ่มนี้แตกต่างจาก Hard Commodity โดยสิ้นเชิง เพราะมันผูกโยงกับฤดูกาล สภาพอากาศ และวงจรการเติบโตของพืชหรือสัตว์ ในขณะที่ Hard Commodity อย่างน้ำมันดิบหรือโลหะ โดยทั่วไปสามารถผลิตได้อย่างต่อเนื่องตลอดทั้งปี

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นเพียงการแบ่งประเภทสินค้าโภคภัณฑ์อย่างกว้าง ๆ ตามแหล่งที่มาและลักษณะการได้มาของสินค้าเท่านั้น แต่หากพิจารณาตามชนิดและลักษณะของสินค้าแต่ละประเภท ก็สามารถแบ่ง Commodity ออกเป็น 5 ประเภทหลักได้ดังต่อไปนี้

สินค้าโภคภัณฑ์ 5 กลุ่มมีอะไรบ้าง?

อย่างที่เกริ่นไปว่า โลกของ Commodity มีประเภทหลัก ๆ ได้แก่ Soft Commodity และ Hard Commodity แต่หากพิจารณาจากชนิดของสินค้าจริง ๆ ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์นิยมแบ่ง Commodity ออกเป็น 5 กลุ่ม ดังต่อไปนี้

1. พลังงาน (Energy)
2. โลหะมีค่า (Precious Metals)
3. โลหะอุตสาหกรรม (Industrial Metals)
4. สินค้าเกษตร (Agricultural Commodities)
5. ปศุสัตว์ (Livestock)

พลังงาน (Energy Commodities)

ในระบบเศรษฐกิจปัจจุบัน พลังงานนับว่าเป็นหนึ่งในกลุ่ม Commodity ที่มีความสำคัญมากที่สุด เพราะไม่ว่าจะเป็นการเดินทาง การผลิตไฟฟ้า หรือการผลิตสินค้าในโรงงาน ล้วนต้องอาศัยพลังงานในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง

ตัวอย่างเช่น น้ำมันดิบสามารถนำไปกลั่นเป็นน้ำมันเบนซิน ดีเซล หรือเชื้อเพลิงชนิดอื่น ๆ สำหรับการเดินทางและการขนส่ง ส่วนก๊าซธรรมชาตินิยมนำไปใช้ผลิตไฟฟ้า ให้ความร้อน และเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมเคมี ขณะที่ถ่านหินยังมีบทบาทสำคัญทั้งในการผลิตไฟฟ้าและการผลิตเหล็กกล้า เป็นต้น

ตัวอย่างสินค้าโภคภัณฑ์ในกลุ่มพลังงาน ได้แก่

• น้ำมันดิบ (Crude Oil) เช่น WTI และ Brent
• ก๊าซธรรมชาติ (Natural Gas) รวมถึงก๊าซธรรมชาติในรูปของเหลว หรือ LNG
• ถ่านหิน (Coal)
• น้ำมันเบนซิน (Gasoline)
• น้ำมันดีเซล (Diesel)
• น้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับให้ความร้อน (Heating Oil)
• น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน (Jet Fuel)
• น้ำมันเตา (Fuel Oil)
• เอทานอลสำหรับใช้เป็นเชื้อเพลิง (Fuel Ethanol)

โลหะมีค่า (Precious Metals)

เมื่อพูดถึงโลหะมีค่า หลายคนคงนึกถึงทองคำเป็นอันดับแรก เพราะนอกจากจะนำไปทำเครื่องประดับแล้ว ทองคำยังเป็นสินทรัพย์ที่ผู้คนนิยมซื้อขายและถือครองเพื่อการลงทุนมาอย่างยาวนาน อย่างไรก็ตาม ในกลุ่มโลหะมีค่าไม่ได้มีเพียงทองคำเท่านั้น แต่ยังรวมถึงแร่เงิน แพลทินัม และแพลเลเดียม ซึ่งล้วนมีมูลค่าทางเศรษฐกิจและมีการซื้อขายในตลาดสินค้าโภคภัณฑ์เช่นเดียวกัน

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้โลหะเหล่านี้จะถูกจัดอยู่ในกลุ่มเดียวกัน แต่ลักษณะของความต้องการซื้อกลับมีความแตกต่างกันอยู่พอสมควร โดยทองคำมีบทบาทโดดเด่นในฐานะสินทรัพย์เก็บรักษามูลค่า ขณะที่แร่เงิน แพลทินัม และแพลเลเดียม มีบทบาทสำคัญในภาคอุตสาหกรรม เช่น แร่เงินมีคุณสมบัตินำไฟฟ้าได้ดี จึงนิยมนำไปใช้ผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์

ส่วนแพลทินัมและแพลเลเดียมสามารถใช้เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาในอุตสาหกรรมเคมีและระบบบำบัดไอเสียรถยนต์ ทำให้ความต้องการซื้อแร่เงิน แพลทินัม และแพลเลเดียม ส่วนหนึ่งมาจากการนำไปใช้งานจริงในภาคอุตสาหกรรมด้วย ไม่ใช่เพียงเพราะว่านักลงทุนต้องการลงทุนในลักษณะแบบเดียวกับการออมทองคำเท่านั้น

ตัวอย่างสินค้าโภคภัณฑ์ในกลุ่มโลหะมีค่า ได้แก่

• ทองคำ (Gold)
• แร่เงิน (Silver)
• แพลทินัม (Platinum)
• แพลเลเดียม (Palladium)
• โรเดียม (Rhodium)
• อิริเดียม (Iridium)
• รูทีเนียม (Ruthenium)
• ออสเมียม (Osmium)

โลหะอุตสาหกรรม (Industrial Metals)

นอกจากโลหะมีค่าแล้ว ยังมี Commodity อีกกลุ่มหนึ่งที่มีความสำคัญอย่างมากต่อการผลิตและการพัฒนาเศรษฐกิจ นั่นคือโลหะอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นวัตถุดิบที่พบได้ในสินค้าและสิ่งก่อสร้างรอบตัวเรา ตั้งแต่สายไฟในบ้าน กระป๋องเครื่องดื่ม รถยนต์ เครื่องจักร ไปจนถึงอาคารและโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่

ด้วยความที่โลหะกลุ่มนี้ถูกนำไปใช้ในการผลิตสินค้าและในภาคอุตสาหกรรมหลากหลายประเภท ความต้องการโลหะอุตสาหกรรมจึงมักเกี่ยวข้องกับภาวะเศรษฐกิจ โดยเฉพาะการขยายตัวของภาคการผลิต การก่อสร้าง และการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน อย่างไรก็ตาม ราคาของโลหะเหล่านี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความต้องการเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับปริมาณอุปทานด้วย เช่น หากเหมืองหรือโรงถลุงโลหะรายใหญ่ต้องหยุดดำเนินงาน ก็อาจทำให้ปริมาณโลหะที่เข้าสู่ตลาดลดลง และส่งผลให้ราคาปรับตัวสูงขึ้นได้ แม้ความต้องการใช้งานจะไม่ได้เพิ่มขึ้นก็ตาม

ตัวอย่างสินค้าโภคภัณฑ์ในกลุ่มโลหะอุตสาหกรรม ได้แก่

• ทองแดง (Copper)
• อะลูมิเนียม (Aluminium)
• นิกเกิล (Nickel)
• สังกะสี (Zinc)
• ตะกั่ว (Lead)
• ดีบุก (Tin)
• โคบอลต์ (Cobalt)
• แร่เหล็ก (Iron Ore)
• เหล็กกล้า (Steel)

สินค้าเกษตร (Agricultural Commodities)

สินค้าเกษตรเป็นกลุ่ม Commodity ที่อยู่ใกล้ตัวเรามากที่สุดกลุ่มหนึ่ง โดยสินค้าในกลุ่มนี้มีตั้งแต่ธัญพืชอย่างข้าว ข้าวโพด และข้าวสาลี พืชน้ำมันอย่างถั่วเหลือง ไปจนถึงกาแฟ โกโก้ น้ำตาล ฝ้าย และยางธรรมชาติ

ลักษณะสำคัญของสินค้าเกษตรคือ การผลิตมักขึ้นอยู่กับฤดูกาลและสภาพอากาศ โดยเฉพาะพืชที่มีช่วงเวลาเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวอย่างชัดเจน หากเกิดภัยแล้ง น้ำท่วม หรือโรคระบาดในพืชผล ก็อาจทำให้ปริมาณผลผลิตลดลงและส่งผลกระทบต่อราคาได้

ตัวอย่างสินค้าโภคภัณฑ์ในกลุ่มสินค้าเกษตร ได้แก่

• ข้าว (Rice)
• ข้าวโพด (Corn)
• ข้าวสาลี (Wheat)
• ข้าวบาร์เลย์ (Barley)
• ข้าวโอ๊ต (Oats)
• ถั่วเหลือง (Soybeans)
• น้ำมันถั่วเหลือง (Soybean Oil)
• กากถั่วเหลือง (Soybean Meal)
• น้ำมันปาล์ม (Palm Oil)
• กาแฟ (Coffee) เช่น Arabica และ Robusta
• โกโก้ (Cocoa)
• น้ำตาล (Sugar)
• ฝ้าย (Cotton)
• ยางธรรมชาติ (Natural Rubber)

ปศุสัตว์ (Livestock)

นอกจากพืชผลทางการเกษตรแล้ว สัตว์ที่เลี้ยงเพื่อการผลิตอาหารก็ถือเป็น Commodity อีกประเภทหนึ่งเช่นกัน โดยตัวอย่างที่สำคัญ ได้แก่ โคและสุกร ซึ่งไม่ได้มีเพียงการซื้อขายสัตว์จริงระหว่างผู้เลี้ยงกับผู้ประกอบการเท่านั้น แต่ยังมีการซื้อขายสัญญาล่วงหน้าที่อ้างอิงราคาโคและสุกรกันอย่างจริงจังในตลาดการเงินระดับโลก อย่างเช่น Chicago Mercantile Exchange (CME) ในสหรัฐอเมริกา

Commodity ในกลุ่มปศุสัตว์นับว่าเป็นอีกกลุ่มที่มีความซับซ้อนค่อนข้างมาก เพราะการเลี้ยงสัตว์ย่อมมีต้นทุนด้านอาหารเข้ามาเกี่ยวข้อง ทำให้ตลาดปศุสัตว์มีความเชื่อมโยงกับสินค้าเกษตรประเภทอื่น ๆ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ยกตัวอย่าง หากราคาข้าวโพดปรับตัวสูงขึ้น ก็อาจทำให้ต้นทุนการเลี้ยงสัตว์เพิ่มขึ้นตามไปด้วย ซึ่งผู้เลี้ยงบางรายอาจต้องตัดสินใจลดจำนวนสัตว์ที่เลี้ยง หรือชะลอการขยายกำลังการผลิตเพื่อควบคุมต้นทุน และหากสถานการณ์ดังกล่าวส่งผลให้ปริมาณเนื้อสัตว์ที่เข้าสู่ตลาดลดลงในระยะต่อมา ก็อาจเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ราคาเนื้อสัตว์ปรับตัวสูงขึ้นได้

ตัวอย่างสินค้าโภคภัณฑ์ในกลุ่มปศุสัตว์ที่มีสัญญาซื้อขายล่วงหน้าในตลาด CME ได้แก่

• โคขุน (Live Cattle)
• โคสำหรับขุน (Feeder Cattle)
• สุกรขุน (Lean Hogs)

ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ทำงานอย่างไร?

Commodity Market หรือ ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ คือระบบการซื้อขายที่เชื่อมผู้ผลิต ผู้ใช้สินค้า ผู้ค้า และนักลงทุนเข้าด้วยกัน โดยบางธุรกรรมเกิดขึ้นจากความต้องการซื้อขายสินค้าจริง ขณะที่บางธุรกรรมเป็นการซื้อขายสัญญาทางการเงินเพื่อจัดการความเสี่ยงหรือเก็งกำไรจากการเปลี่ยนแปลงของราคา

ยกตัวอย่างในตลาดซื้อขายเมล็ดกาแฟ จุดเริ่มต้นคือเกษตรกรที่ปลูกและขายผลผลิตให้กับผู้รวบรวมหรือผู้ส่งออก ก่อนที่เมล็ดกาแฟเหล่านั้นจะถูกส่งต่อไปยังโรงคั่วเพื่อนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม แม้ทุกฝ่ายจะเกี่ยวข้องกับสินค้าชนิดเดียวกัน แต่แต่ละฝ่ายกลับมีความกังวลเกี่ยวกับราคาในประเด็นที่แตกต่างกัน เพราะราคากาแฟในตลาดโลกสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา

ยกตัวอย่าง

• เกษตรกรกำลังรอเก็บเกี่ยวผลผลิตในอีก 3 เดือนข้างหน้า และกังวลว่าราคากาแฟอาจปรับตัวลดลงก่อนที่จะนำผลผลิตออกขาย
• โรงคั่วกาแฟที่วางแผนจะซื้อเมล็ดกาแฟในอีก 3 เดือนข้างหน้า ก็อาจกังวลว่าราคาจะปรับตัวสูงขึ้นจนทำให้ต้นทุนการผลิตเพิ่มขึ้นเช่นกัน

จะเห็นได้ว่าทั้งสองฝ่ายมีความกังวลเกี่ยวกับราคาที่สวนทางกัน โดยเกษตรกรกลัวว่าราคาจะลดลง ขณะที่โรงคั่วกลับกลัวว่าราคาจะเพิ่มสูงขึ้น

ด้วยเหตุนี้ ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์จึงไม่ได้มีเพียงการซื้อขายสินค้าที่ส่งมอบกันในปัจจุบันเท่านั้น แต่ยังมีการซื้อขายผ่านสัญญาล่วงหน้า (Future) ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้ซื้อและผู้ขายสามารถบริหารความเสี่ยงจากราคาที่อาจเปลี่ยนแปลงในอนาคตได้ เช่น เกษตรกรอาจใช้สัญญาซื้อขายล่วงหน้าเพื่อป้องกันความเสี่ยงจากราคากาแฟที่ลดลง ขณะที่โรงคั่วก็อาจใช้สัญญาประเภทเดียวกันเพื่อป้องกันความเสี่ยงจากราคาที่เพิ่มสูงขึ้น

การใช้สัญญาทางการเงินเพื่อลดความเสี่ยงในลักษณะนี้เรียกว่า Hedging ซึ่งเป็นหนึ่งในบทบาทสำคัญของตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ นอกจากนี้ ตลาดยังมีนักลงทุนและผู้เก็งกำไรที่เข้ามาซื้อขายสัญญาเพื่อหวังผลตอบแทนจากการเปลี่ยนแปลงของราคา โดยไม่จำเป็นต้องรับมอบสินค้าจริงอีกด้วย เรามักเรียกคนกลุ่มนี้ Commodity Trader

ตลาด Spot กับตลาด Future ต่างกันอย่างไร?

จากตัวอย่างข้างต้น จะเห็นได้ว่าการซื้อขายสินค้าโภคภัณฑ์ไม่ได้มีเพียงการซื้อขายสินค้าจริงเท่านั้น แต่ยังมีการซื้อขายผ่านสัญญาล่วงหน้าเพื่อบริหารความเสี่ยงด้านราคาอีกด้วย ซึ่งหากพิจารณาตามลักษณะการซื้อขาย เราสามารถแบ่งตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ออกเป็น 2 รูปแบบสำคัญ ได้แก่ ตลาด Spot และตลาด Future

ตลาด Spot คือการซื้อขายสินค้าโดยอ้างอิงราคาปัจจุบัน และมีการชำระราคาหรือส่งมอบสินค้าในระยะเวลาอันใกล้ตามเงื่อนไขของตลาดนั้น ๆ เช่น หากโรงคั่วกาแฟต้องการซื้อเมล็ดกาแฟเพื่อนำไปใช้ในการผลิต ก็สามารถตกลงซื้อขายกับผู้ขายในราคาปัจจุบัน และรับมอบสินค้าตามระยะเวลาที่กำหนดได้

ในทางกลับกัน ตลาด Future เป็นตลาดซื้อขายสัญญาล่วงหน้าที่มีการกำหนดมาตรฐานไว้อย่างชัดเจน ทั้งประเภทและคุณภาพของสินค้า ขนาดสัญญา ตลอดจนเดือนที่สัญญาหมดอายุ โดยผู้ซื้อขายไม่จำเป็นต้องรับมอบสินค้าจริงในทันที แต่สามารถใช้สัญญาเหล่านี้เพื่อบริหารความเสี่ยงจากราคาที่อาจเปลี่ยนแปลงในอนาคต หรือเก็งกำไรจากความเคลื่อนไหวของราคาได้

ทั้งนี้ ราคาของสัญญา Future สามารถปรับตัวเพิ่มขึ้นหรือลดลงตามสภาวะตลาด โดยได้รับอิทธิพลจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น ความต้องการซื้อขาย ปริมาณอุปทาน ต้นทุนการถือครองสินค้า และความคาดหวังเกี่ยวกับราคาในอนาคต ซึ่งการเปลี่ยนแปลงของราคาสัญญาจะส่งผลให้ผู้ซื้อขายเกิดกำไรหรือขาดทุนตามสถานะที่ถืออยู่ กล่าวคือ ผู้ที่เปิดสถานะซื้อ (Long Position) จะได้รับประโยชน์หากราคาสัญญาปรับตัวสูงขึ้น ขณะที่ผู้เปิดสถานะขาย (Short Position) จะได้รับประโยชน์หากราคาสัญญาปรับตัวลดลง

ปัจจัยที่ส่งผลต่อราคา Commodity คืออะไร?

ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ขึ้นอยู่กับอุปสงค์และอุปทานเช่นเดียวกับสินค้าทั่วไป แต่สิ่งที่ทำให้ตลาดนี้มีความซับซ้อนก็คือ ผู้ผลิตไม่สามารถเพิ่มหรือลดปริมาณสินค้าได้ทันทีตามความต้องการของตลาด ขณะที่ผู้ซื้อบางรายก็จำเป็นต้องใช้วัตถุดิบในการดำเนินธุรกิจ แม้ว่าราคาจะปรับตัวสูงขึ้นก็ตาม

ด้วยเหตุนี้ การทำความเข้าใจว่าอะไรเป็นตัวกำหนดราคา Commodity จึงไม่ใช่เพียงการดูว่ามีคนต้องการซื้อสินค้ามากน้อยเพียงใด แต่ยังต้องพิจารณาถึงความสามารถในการผลิต ปริมาณสินค้าคงคลัง ตลอดจนปัจจัยทางเศรษฐกิจที่อาจทำให้ความต้องการและอุปทานเปลี่ยนแปลงไปด้วย

ภาวะเศรษฐกิจโลกและความต้องการใช้สินค้า

ภาวะเศรษฐกิจโลกมีความสัมพันธ์กับราคาสินค้าโภคภัณฑ์ค่อนข้างมาก โดยเฉพาะในกลุ่มพลังงานและโลหะอุตสาหกรรม เพราะเมื่อเศรษฐกิจขยายตัว กิจกรรมการผลิต การก่อสร้าง และการขนส่งก็มักเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ส่งผลให้ความต้องการใช้วัตถุดิบอย่างน้ำมันดิบ ทองแดง และแร่เหล็กปรับตัวสูงขึ้น ในทางกลับกัน หากเศรษฐกิจเข้าสู่ภาวะถดถอย ความต้องการสินค้าเหล่านี้ก็อาจลดลงจนสร้างแรงกดดันต่อราคาได้เช่นกัน

อย่างไรก็ตาม ความต้องการใช้สินค้าไม่ได้ขึ้นอยู่กับภาวะเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับความสามารถในการปรับตัวของผู้ซื้อด้วย ตัวอย่างเช่น เมื่อราคาทองแดงสูงขึ้น ผู้ผลิตสายไฟบางรายอาจหันไปใช้อะลูมิเนียมทดแทนในงานบางประเภท เพื่อลดต้นทุนการผลิต

ในทางกลับกัน สินค้าโภคภัณฑ์บางชนิดอาจมีข้อจำกัดในการใช้วัตถุดิบอื่นทดแทน เช่น โรงไฟฟ้าที่ออกแบบมาเพื่อใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิง ไม่สามารถเปลี่ยนไปใช้ถ่านหินได้ทันที แม้ราคาก๊าซจะเพิ่มสูงขึ้นก็ตาม ความแตกต่างเหล่านี้ทำให้ความต้องการสินค้าโภคภัณฑ์แต่ละชนิดตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของราคาไม่เท่ากัน

ข้อจำกัดด้านการผลิตและปัจจัยที่กระทบอุปทาน

แม้ราคาที่สูงขึ้นจะจูงใจให้ผู้ผลิตเพิ่มปริมาณสินค้าเข้าสู่ตลาด แต่ในทางปฏิบัติ การเพิ่มผลผลิตอาจทำได้ยากกว่าที่คิด เพราะสินค้าโภคภัณฑ์แต่ละชนิดมีข้อจำกัดในการผลิตแตกต่างกัน เช่น การเปิดเหมืองทองแดงแห่งใหม่อาจต้องใช้เวลาหลายปีในการสำรวจและพัฒนา ขณะที่พืชผลทางการเกษตรก็ต้องรอฤดูกาลเพาะปลูกและเก็บเกี่ยว ทำให้ผู้ผลิตไม่สามารถตอบสนองต่อความต้องการที่เพิ่มขึ้นได้ทันที

นอกจากนี้ ต้นทุนการผลิตก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ผู้ผลิตต้องพิจารณา ทั้งต้นทุนพลังงาน แรงงาน และการขนส่ง หากต้นทุนเหล่านี้เพิ่มสูงขึ้นจนการผลิตไม่คุ้มค่า ผู้ผลิตบางรายอาจตัดสินใจลดกำลังการผลิตลง ซึ่งอาจส่งผลต่อปริมาณสินค้าในตลาดในระยะต่อมา

ขณะเดียวกัน ยังมีเหตุการณ์ที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของผู้ผลิต เช่น ภัยแล้ง น้ำท่วม สงคราม และความขัดแย้งระหว่างประเทศ ซึ่งอาจสร้างความเสียหายต่อแหล่งผลิตหรือทำให้การขนส่งหยุดชะงักได้ ดังนั้น แม้ว่าความต้องการซื้อจะไม่ได้เพิ่มขึ้น แต่หากสินค้าเข้าสู่ตลาดได้น้อยลง ราคาก็อาจปรับตัวสูงขึ้นจากปัญหาด้านอุปทานเพียงอย่างเดียว

สินค้าคงคลังและความสามารถในการรับมือภาวะขาดแคลน

อีกหนึ่งปัจจัยที่มักถูกมองข้ามคือปริมาณสินค้าคงคลัง เพราะการที่ผลผลิตลดลงไม่ได้หมายความว่าตลาดจะขาดแคลนสินค้าในทันที หากผู้ประกอบการยังมีสินค้าสำรองอยู่จำนวนมาก ก็อาจนำสินค้าเหล่านั้นมาใช้ระหว่างรอผลผลิตใหม่ได้ โดยไม่จำเป็นต้องเร่งซื้อสินค้าเพิ่มในราคาที่สูงขึ้น

แต่หากเหตุการณ์เดียวกันเกิดขึ้นในช่วงที่สินค้าคงคลังอยู่ในระดับต่ำ ผลกระทบต่อราคาก็อาจรุนแรงกว่ามาก เพราะผู้ซื้อมีทางเลือกน้อยลงและอาจต้องแข่งขันกันเพื่อจัดหาสินค้าที่เหลืออยู่ในตลาด

ด้วยเหตุนี้ การวิเคราะห์ราคาสินค้าโภคภัณฑ์จึงต้องพิจารณาทั้งปริมาณการผลิต ความต้องการใช้ และสินค้าคงคลังควบคู่กันไป เพราะแม้ผลผลิตจะลดลงในปริมาณเท่ากัน แต่สภาพตลาดที่แตกต่างกันก็อาจทำให้ราคาตอบสนองไม่เหมือนกันได้

ค่าเงินดอลลาร์สหรัฐฯ อัตราดอกเบี้ย และเงินเฟ้อ

นอกจากปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับตัวสินค้าโดยตรงแล้ว สภาวะทางการเงินและเศรษฐกิจก็มีส่วนสำคัญที่ทำให้ราคา Commodity เปลี่ยนแปลงได้เช่นกัน โดยเฉพาะค่าเงินดอลลาร์สหรัฐฯ อัตราดอกเบี้ย และเงินเฟ้อ ซึ่งล้วนมีความเชื่อมโยงกับต้นทุนการซื้อสินค้า การผลิต และความต้องการของนักลงทุน

เนื่องจากสินค้าโภคภัณฑ์หลายชนิดมีราคาอ้างอิงเป็นดอลลาร์สหรัฐฯ การเปลี่ยนแปลงของค่าเงินจึงส่งผลกระทบต่อผู้ซื้อที่ใช้เงินสกุลอื่นด้วย ตัวอย่างเช่น แม้ว่าราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกจะยังคงเท่าเดิมเมื่อคิดเป็นดอลลาร์สหรัฐฯ แต่หากเงินดอลลาร์แข็งค่าขึ้นเมื่อเทียบกับเงินบาท ผู้ซื้อชาวไทยก็จะต้องใช้เงินบาทมากขึ้นเพื่อซื้อน้ำมันในปริมาณเท่าเดิม

หรือในอีกกรณี หากเงินดอลลาร์แข็งค่าขึ้นเมื่อเทียบกับสกุลเงินอื่น ๆ ก็อาจทำให้ต้นทุนการซื้อสินค้าโภคภัณฑ์ของผู้ซื้อในหลายประเทศเพิ่มสูงขึ้น และส่งผลให้ความต้องการซื้อชะลอตัวลงได้ ซึ่งหมายความว่าทิศทางของสกุลเงินดอลลาร์ทำให้เราสามารถประเมินสภาวะตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ได้ด้วย ด้วยเหตุนี้ นักลงทุนจึงมักติดตามความเคลื่อนไหวของ ดัชนีดอลลาร์สหรัฐฯ (DXY) ประกอบกับปัจจัยของสินค้าแต่ละชนิด

ส่วนอัตราดอกเบี้ยมีผลต่อต้นทุนการกู้ยืมและการลงทุนของภาคธุรกิจ หากดอกเบี้ยปรับตัวสูงขึ้น ผู้ประกอบการบางรายอาจชะลอการลงทุนหรือปรับลดปริมาณสินค้าที่ถือครองไว้เพื่อลดต้นทุนทางการเงิน ขณะเดียวกัน ดอกเบี้ยที่สูงขึ้นยังอาจทำให้การใช้จ่ายและกิจกรรมทางเศรษฐกิจชะลอตัวลง ซึ่งส่งผลต่อความต้องการพลังงานและวัตถุดิบในระยะต่อมาได้ด้วย

สำหรับเงินเฟ้อ ความสัมพันธ์กับสินค้าโภคภัณฑ์อาจเกิดขึ้นได้ทั้งสองทิศทาง เพราะเมื่อราคาพลังงานและอาหารปรับตัวสูงขึ้น ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นก็อาจถูกส่งผ่านไปยังผู้บริโภค และสะท้อนออกมาใน ดัชนีราคาผู้บริโภค (CPI) ในทางกลับกัน หากเงินเฟ้อสูงจนธนาคารกลางจำเป็นต้องปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยเพื่อควบคุมราคา ก็อาจส่งผลให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจชะลอตัวลง และกระทบต่อความต้องการสินค้าโภคภัณฑ์บางประเภทได้เช่นกัน

ช่องทางการลงทุนในสินค้าโภคภัณฑ์ มีอะไรบ้าง?

เมื่อเข้าใจแล้วว่าราคาสินค้าโภคภัณฑ์เปลี่ยนแปลงจากปัจจัยอะไรบ้าง คำถามต่อมาคือ หากเราต้องการลงทุนในสินค้าเหล่านี้ จะสามารถทำได้อย่างไร เพราะในความเป็นจริง การลงทุนใน Commodity ไม่ได้หมายความว่าเราต้องซื้อสินค้าจริงมาเก็บรักษาไว้เสมอไป แต่ยังมีเครื่องมือทางการเงินอีกหลายประเภทที่เปิดโอกาสให้นักลงทุนได้รับผลตอบแทนจากการเปลี่ยนแปลงของราคาสินค้าโภคภัณฑ์ได้เช่นกัน

ตัวอย่างเช่น หากเราสนใจลงทุนในทองคำ ก็สามารถเลือกซื้อทองคำแท่งมาเก็บไว้ ซื้อหน่วยลงทุนของกองทุนทองคำ หรือซื้อขายสัญญาทางการเงินที่อ้างอิงราคาทองคำก็ได้ อย่างไรก็ตาม แม้การลงทุนทั้งสามรูปแบบจะเกี่ยวข้องกับราคาทองคำเหมือนกัน แต่สิ่งที่นักลงทุนถือครอง ต้นทุน และความเสี่ยงกลับแตกต่างกันค่อนข้างมาก

โดยช่องทางการลงทุนในสินค้าโภคภัณฑ์ที่สำคัญ มีดังต่อไปนี้

การซื้อสินค้าโภคภัณฑ์จริง (Physical Commodities)

การซื้อสินค้าโภคภัณฑ์จริงเป็นวิธีลงทุนที่เข้าใจได้ง่ายที่สุด เพราะนักลงทุนจะได้เป็นเจ้าของสินค้านั้นโดยตรง เช่น การซื้อทองคำแท่งมาเก็บรักษาไว้ แล้วรอขายเมื่อราคาปรับตัวสูงขึ้น โดยผู้ซื้อจะต้องพิจารณาทั้งความน่าเชื่อถือของผู้ขาย มาตรฐานของทองคำ ค่าใช้จ่ายในการเก็บรักษา และส่วนต่างระหว่างราคาซื้อกับราคาขาย

อย่างไรก็ตาม วิธีนี้อาจไม่ได้เหมาะกับสินค้าโภคภัณฑ์ทุกประเภท เพราะหากลองเปลี่ยนจากทองคำเป็นน้ำมันดิบหรือข้าวสาลี การซื้อสินค้าจริงมาเก็บไว้ก็จะเริ่มมีความยุ่งยากมากขึ้น ทั้งเรื่องพื้นที่จัดเก็บ การขนส่ง และการควบคุมคุณภาพของสินค้า ด้วยเหตุนี้ การลงทุนโดยถือครองสินค้าจริงจึงพบได้สะดวกกว่าในสินค้าอย่างทองคำและโลหะมีค่าบางชนิด ขณะที่สินค้าโภคภัณฑ์ประเภทอื่นอาจเหมาะกับการลงทุนผ่านเครื่องมือทางการเงินมากกว่า

ซื้อขายผ่าน Future และ Option

อย่างที่อธิบายไปก่อนหน้านี้ว่า ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์มีการซื้อขายผ่านสัญญาล่วงหน้า หรือ Future ซึ่งไม่ได้มีไว้สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการป้องกันความเสี่ยงจากราคาเท่านั้น แต่นักลงทุนทั่วไปก็สามารถเข้ามาซื้อขายเพื่อเก็งกำไรจากการเปลี่ยนแปลงของราคาสินค้าโภคภัณฑ์ได้เช่นกัน

จุดเด่นของ Future คือ นักลงทุนไม่จำเป็นต้องชำระมูลค่าสัญญาทั้งหมดตั้งแต่เริ่มต้น แต่สามารถวางเงินหลักประกัน (Margin) เพื่อเปิดสถานะซื้อหรือขายตามขนาดสัญญาที่กำหนดไว้ได้ อย่างไรก็ตาม แม้จะใช้เงินหลักประกันเพียงส่วนหนึ่ง แต่กำไรและขาดทุนจะคำนวณจากการเปลี่ยนแปลงของราคาตามขนาดสัญญาที่ถืออยู่ จึงอาจทำให้เกิดผลกำไรหรือขาดทุนจำนวนมากเมื่อเทียบกับเงินหลักประกันเริ่มต้น นอกจากนี้ นักลงทุนยังต้องคำนึงถึงวันหมดอายุของสัญญาและเงื่อนไขการชำระราคาหรือส่งมอบสินค้าด้วย

นอกจาก Future แล้ว ยังมีเครื่องมืออีกประเภทหนึ่งที่เรียกว่า Option หรือสัญญาออปชัน ซึ่งให้สิทธิแก่ผู้ซื้อในการซื้อหรือขายสินทรัพย์อ้างอิงตามราคาและเงื่อนไขที่กำหนด โดยผู้ซื้อจะต้องจ่ายค่าพรีเมียมเพื่อแลกกับสิทธิดังกล่าว ความแตกต่างสำคัญคือ ผู้ซื้อ Option มีสิทธิเลือกว่าจะใช้สิทธิหรือไม่ ขณะที่ผู้ขาย Option อาจมีภาระผูกพันหากผู้ซื้อใช้สิทธิ ทำให้ความเสี่ยงของทั้งสองฝ่ายแตกต่างกัน และจำเป็นต้องเข้าใจเงื่อนไขของสัญญาก่อนลงทุน

การเทรดสินค้าโภคภัณฑ์ผ่าน CFD

CFD หรือ Contract for Difference คือหนึ่งในเครื่องมือทางการเงินที่นิยมใช้ในการเก็งกำไรจากราคาสินค้าโภคภัณฑ์ โดยมีลักษณะเป็นสัญญาซื้อขายส่วนต่างราคา ซึ่งหมายความว่านักลงทุนไม่ได้เป็นเจ้าของสินค้าโภคภัณฑ์จริง แต่จะได้รับกำไรหรือขาดทุนจากส่วนต่างระหว่างราคาเปิดและราคาปิดสถานะ

ตัวอย่างเช่น หากนักลงทุนคาดว่าราคาทองคำจะปรับตัวสูงขึ้น ก็สามารถเปิดสถานะซื้อ (Buy) ใน CFD ที่อ้างอิงราคาทองคำได้ ในทางกลับกัน หากคาดว่าราคาจะลดลง ก็สามารถเปิดสถานะขาย (Sell) เพื่อเก็งกำไรจากราคาขาลงได้เช่นกัน โดยไม่จำเป็นต้องซื้อทองคำแท่งมาเก็บรักษาไว้จริง

นอกจากนี้ CFD ยังมีการใช้เลเวอเรจ (Leverage) ซึ่งช่วยให้นักลงทุนสามารถเปิดสถานะซื้อขายที่มีมูลค่าสูงกว่าเงินหลักประกันที่วางไว้ได้ ทั้งนี้ โบรกเกอร์ TIOmarkets เป็นหนึ่งในโบรกเกอร์ที่ให้บริการ “เลเวอเรจไม่จำกัด”

อย่างไรก็ตาม เลเวอเรจไม่ได้เพิ่มเฉพาะโอกาสในการทำกำไร แต่ยังขยายผลขาดทุนด้วยเช่นกัน นักลงทุนจึงต้องพิจารณาความเสี่ยง รวมถึงต้นทุนการซื้อขายอย่างสเปรด ค่าคอมมิชชัน และค่าถือสถานะข้ามคืน ตลอดจนเงื่อนไขการอ้างอิงราคาของผู้ให้บริการก่อนตัดสินใจ

กองทุนรวมและ Commodity ETF

สำหรับผู้ที่ต้องการลงทุนในสินค้าโภคภัณฑ์ แต่ไม่ต้องการซื้อสินค้าจริงหรือบริหารสัญญาซื้อขายล่วงหน้าด้วยตนเอง การลงทุนผ่าน Commodity ETF และกองทุนรวมสินค้าโภคภัณฑ์ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่น่าสนใจ เพราะนักลงทุนสามารถซื้อหน่วยลงทุนของกองทุนที่มีนโยบายลงทุนเกี่ยวข้องกับสินค้าโภคภัณฑ์ได้ โดย ETF ยังสามารถซื้อขายผ่านตลาดหลักทรัพย์ในช่วงเวลาที่ตลาดเปิดทำการได้อีกด้วย

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ต้องทำความเข้าใจคือ แม้กองทุนจะมีนโยบายลงทุนในสินค้าโภคภัณฑ์ชนิดเดียวกัน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่ากองทุนเหล่านั้นจะลงทุนด้วยวิธีเดียวกันเสมอไป ตัวอย่างเช่น กองทุนทองคำบางแห่งอาจถือครองทองคำจริง ขณะที่กองทุนสินค้าโภคภัณฑ์บางประเภทอาจลงทุนผ่านสัญญา Future เพื่อให้ได้รับผลตอบแทนที่เกี่ยวข้องกับราคาสินค้าอ้างอิง

ความแตกต่างนี้มีผลต่อผลตอบแทนของนักลงทุนด้วย เพราะนอกจากการเปลี่ยนแปลงของราคาสินค้าโภคภัณฑ์แล้ว ยังมีเรื่องค่าธรรมเนียม อัตราแลกเปลี่ยน และต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนไปถือสัญญา Future เดือนถัดไปเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ทำให้ผลตอบแทนของกองทุนอาจไม่เท่ากับการเปลี่ยนแปลงของราคาสินค้าในตลาดโดยตรง

ตัวอย่าง Commodity ETF และผลิตภัณฑ์ลงทุนในสินค้าโภคภัณฑ์ที่เป็นที่รู้จัก ได้แก่

• SPDR Gold Shares (GLD) — ลงทุนในทองคำ โดยถือครองทองคำแท่งจริง
• iShares Silver Trust (SLV) — ลงทุนในแร่เงิน (Silver) โดยถือครองแร่เงินจริง
• United States Oil Fund (USO) — ลงทุนในน้ำมันดิบ WTI ผ่านสัญญา Future และอนุพันธ์ที่เกี่ยวข้อง
• Invesco DB Commodity Index Tracking Fund (DBC) — ลงทุนในสินค้าโภคภัณฑ์หลายประเภท ทั้งพลังงาน โลหะ และสินค้าเกษตร ผ่านสัญญา Future
• Invesco DB Agriculture Fund (DBA) — ลงทุนในสินค้าเกษตรหลายชนิด ผ่านสัญญา Future