Thuật ngữ forex: giải thích 40 định nghĩa thiết yếu

Thuật ngữ forex là bộ từ vựng chuẩn mô tả cách một cặp tiền tệ được niêm yết giá, quy mô của một vị thế, lượng ký quỹ cần thiết, cách lệnh được khớp và chi phí của một giao dịch. Phần lớn các thuật ngữ này là những mắt xích trong cùng một phép tính: khối lượng lot quyết định giá trị pip, đòn bẩy quyết định ký quỹ, và vốn (equity) chia cho ký quỹ cho ra mức ký quỹ (margin level), con số quyết định khi nào các vị thế bị đóng.

Bài viết này nhóm 40 thuật ngữ cốt lõi theo giai đoạn của giao dịch mà mỗi thuật ngữ xuất hiện, và dùng một giao dịch EUR/USD minh họa để kết nối chúng, dành cho nhà giao dịch cá nhân mới tham gia thị trường. Cũng chính chuỗi liên kết này mang theo rủi ro: đòn bẩy khuếch đại thua lỗ cũng như lợi nhuận, thua lỗ có thể tích tụ nhanh chóng, và nhà giao dịch có thể mất toàn bộ số tiền đã nạp.

Các thuật ngữ forex cơ bản là gì?

Các thuật ngữ cơ bản đi theo trình tự của một giao dịch: đọc báo giá, xác định quy mô vị thế, cam kết ký quỹ, đặt lệnh và trả chi phí. Mức ký quỹ, con số quyết định việc đóng vị thế, được đề cập sau cùng vì nó dựa trên vốn và ký quỹ đã dùng, mà hai yếu tố này lại dựa trên khối lượng lot và đòn bẩy. Đòn bẩy phóng đại thua lỗ đúng bằng mức phóng đại lợi nhuận, thua lỗ có thể tích tụ nhanh chóng, và nhà giao dịch có thể mất toàn bộ số tiền đã nạp.

Đồng tiền cơ sở và đồng tiền định giá là gì?

Một cặp tiền tệ định giá một đồng tiền theo một đồng tiền khác: trong EUR/USD, đồng euro là đồng tiền cơ sở và đô la Mỹ là đồng tiền định giá. Cặp tiền chính ghép đồng đô la với một đồng tiền được giao dịch nhiều khác, như GBP/USD và USD/JPY; cặp tiền phụ, hay cặp tiền chéo, chẳng hạn EUR/GBP, không có đồng đô la, còn cặp tiền ngoại lai bao gồm đồng tiền của một nền kinh tế nhỏ hơn hoặc mới nổi.

Vị trí của đồng đô la trong các cặp tiền chính phản ánh khối lượng giao dịch: vào tháng 4/2025, đồng tiền này có mặt ở một phía của 89.2% tổng số giao dịch ngoại hối, tăng từ 88.4% vào năm 2022, trong khi tỷ trọng của đồng euro giảm xuống 28.9% từ 30.6%. Mỗi giao dịch liên quan đến hai đồng tiền nên được tính vào tỷ trọng của cả hai.

Đồng đô la có mặt ở một phía của 89.2% giao dịch vào tháng 4/2025, tăng từ 88.4% năm 2022; tỷ trọng của đồng euro giảm xuống 28.9% từ 30.6%. Nguồn: Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, 30 tháng 9 năm 2025

Mỗi báo giá đều có hai phía, tức giá bid và ask trong forex. Giá bid là mức giá nhà giao dịch có thể bán đồng tiền cơ sở, giá ask là mức giá nhà giao dịch có thể mua đồng tiền đó, và spread là chênh lệch giữa hai mức giá này. Trong một báo giá minh họa 1.10000/1.10010, giá bid là 1.10000, giá ask là 1.10010 và spread là 0.00010, tức 1.0 pip.

Pip là biến động giá tiêu chuẩn nhỏ nhất: 0.0001 với hầu hết các cặp tiền và 0.01 với các cặp tiền có đồng yên, nên khi USD/JPY đi từ 109.62 lên 109.63 là biến động một pip. Pipette, bằng một phần mười pip, là chữ số thập phân thứ năm với hầu hết các cặp tiền và thứ ba với các cặp tiền có đồng yên, một chữ số mà nhiều nhà môi giới bổ sung khi công nghệ giao dịch phát triển. Nguồn gốc của từ này vẫn còn tranh cãi: “percentage in point”, “price interest point” và từ tiếng Anh-Anh chỉ hạt nhỏ của trái cây đều được viện dẫn.

Lot trong giao dịch forex là gì?

Lot là một khối đơn vị tiền tệ được tiêu chuẩn hóa, mỗi cỡ lớn gấp mười lần cỡ liền dưới. Trong số lot tiêu chuẩn, mini và micro, lot tiêu chuẩn là 100,000 đơn vị đồng tiền cơ sở, lot mini là 10,000 và lot micro là 1,000. Vị thế mua (long) mua đồng tiền cơ sở và có lãi nếu cặp tiền tăng giá; vị thế bán (short) bán đồng tiền đó và có lãi nếu cặp tiền giảm giá, và cả hai đều thua lỗ khi giá đi theo chiều ngược lại.

Giá trị pip, tức giá trị của một biến động một pip, phụ thuộc vào khối lượng lot chứ không phụ thuộc vào giá. Với EUR/USD, cặp tiền được định giá bằng đô la, giá trị pip bằng số đơn vị nhân với kích thước pip: $10 cho một lot tiêu chuẩn (100,000 × 0.0001), $1 cho một lot mini và $0.10 cho một lot micro. Biến động 100 pip ngược chiều với một lot tiêu chuẩn tương đương khoản lỗ $1,000 trước chi phí; lot càng lớn thì thua lỗ cũng được phóng đại như lợi nhuận, những khoản lỗ đó có thể tích lũy nhanh chóng, và nhà giao dịch có thể mất toàn bộ số tiền đã nạp.

Sự khác biệt giữa ký quỹ và đòn bẩy

Đòn bẩy là tỷ lệ giữa quy mô một vị thế và khoản tiền ký gửi cần có để mở vị thế đó; ký quỹ chính là khoản tiền ký gửi ấy, được giữ lại trong suốt thời gian vị thế còn mở. Đòn bẩy không phải là tiền cộng thêm, cũng không phải khoản tín dụng. Hiểu rõ cách ký quỹ và đòn bẩy vận hành cùng nhau cho thấy một vị thế đơn lẻ chiếm dụng bao nhiêu phần tài khoản.

Năm 2018, Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) giới hạn đòn bẩy ở mức 30:1 với các cặp tiền chính cho khách hàng cá nhân giao dịch CFD, tức hợp đồng chênh lệch, loại hợp đồng thanh toán phần biến động giá mà không cần sở hữu tài sản. ESMA cũng yêu cầu các nhà cung cấp đóng vị thế khi tài khoản giảm xuống 50% mức ký quỹ ban đầu tối thiểu bắt buộc, để khách hàng cá nhân trên toàn EU nhận được cùng một mức bảo vệ cơ bản. Cơ quan Quản lý Tài chính Vương quốc Anh (FCA) đã áp dụng vĩnh viễn các hạn chế tương đương vào năm 2019.

MetaTrader 4 và MetaTrader 5 hiển thị thông tin tài khoản trong tab Giao dịch (Trade) của cửa sổ Terminal. So sánh số dư và vốn trong forex cho thấy kết quả của các giao dịch đang mở: số dư (balance) là tiền mặt sau các giao dịch đã đóng, còn vốn (equity) cộng thêm lãi/lỗ thả nổi (floating P&L), tức kết quả chưa thực hiện của các vị thế đang mở. Ký quỹ khả dụng (free margin) bằng vốn trừ ký quỹ đã dùng (used margin), còn mức ký quỹ (margin level), theo cách tính mức ký quỹ trong MT4, bằng vốn chia cho ký quỹ đã dùng, nhân 100%: vốn $1,000 so với ký quỹ đã dùng $400 cho ra 250%.

Margin call là mức ký quỹ mà tại đó hoặc thấp hơn thì không thể mở thêm vị thế mới, đây là một cảnh báo chứ không phải việc đóng vị thế. Stop-out là một sự kiện riêng biệt, xảy ra sau đó: mức stop-out là mức ký quỹ mà tại đó nền tảng tự động đóng các vị thế.

Với một tài khoản minh họa $5,000, một lot tiêu chuẩn EUR/USD mua ở giá 1.10010 có giá trị $110,010, nên với đòn bẩy 30:1, ký quỹ đã dùng là $3,667. Sau spread 1.0 pip, vốn là $4,990, ký quỹ khả dụng $1,323 và mức ký quỹ 136.1%, trong khi số dư vẫn giữ ở $5,000. Khi giá bid giảm 100 pip, vốn giảm còn $3,990, ký quỹ khả dụng còn $323 và mức ký quỹ còn 108.8%. Theo quy tắc đóng vị thế ở mức 50%, các vị thế sẽ bị đóng khi vốn còn $1,833.50, tức khoản lỗ $3,166.50. Đòn bẩy phóng đại thua lỗ đúng như phóng đại lợi nhuận, một biến động mạnh có thể khiến mức ký quỹ giảm nhanh chóng, và nhà giao dịch có thể mất toàn bộ số tiền đã nạp.

Số dư vẫn ở mức $5,000 trong khi vốn và ký quỹ khả dụng hấp thụ khoản lỗ: ký quỹ khả dụng giảm từ $1,323 xuống $323 và mức ký quỹ từ 136.1% xuống 108.8%.

Các loại lệnh forex và thuật ngữ khớp lệnh

Lệnh thị trường được khớp ở mức giá tốt nhất hiện có. Lệnh giới hạn (limit) mở giao dịch ở một mức giá định sẵn hoặc tốt hơn, còn lệnh dừng (stop) mở giao dịch khi giá chạm một mức định sẵn nằm xa hơn mức giá hiện tại. Stop loss đóng một giao dịch đang lỗ tại mức giá đặt trước, take profit đóng một giao dịch đang có lãi, và trailing stop đi theo biến động thuận chiều với một khoảng cách cố định.

Trượt giá (slippage) là việc lệnh được khớp ở mức giá khác với mức giá yêu cầu; báo giá lại (requote) là mức giá mới được đưa ra khi mức giá yêu cầu không còn khả dụng. Khi xảy ra khoảng trống giá (gap), chẳng hạn giữa giá đóng cửa thứ Sáu và giá mở cửa thứ Hai, một lệnh stop loss đã kích hoạt sẽ trở thành lệnh thị trường. Với stop đặt 50 pip dưới điểm vào lệnh của một vị thế mua EUR/USD và thị trường mở cửa trở lại vượt qua mức đó 20 pip, một lot tiêu chuẩn lỗ ít nhất $700 thay vì $500. Đòn bẩy phóng đại thua lỗ cũng như lợi nhuận, một khoảng trống giá có thể đẩy thua lỗ vượt qua mức stop chỉ trong một lần biến động, và toàn bộ số tiền đã nạp vẫn có thể bị mất.

Chi phí giao dịch và điều kiện thị trường trong forex

Spread là chi phí đầu tiên, vì vị thế mua được mở ở giá ask nhưng được định giá theo giá bid. Phí hoa hồng (commission) là khoản phí cố định trên mỗi lot; swap hay phí qua đêm (rollover) là khoản phí hoặc khoản cộng tài chính qua đêm, được xác định bởi chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền. Thanh khoản, tức mức độ dễ dàng khớp lệnh, và biến động, tức mức độ dao động của giá, thay đổi theo các phiên giao dịch, và spread có thể giãn rộng khi thanh khoản mỏng.

Với một lot tiêu chuẩn EUR/USD giữ qua một đêm, spread minh họa 1.0 pip tốn $10, phí hoa hồng khứ hồi $7 và phí swap $8. Tổng cộng $25 tương đương 2.5 pip biến động thuận chiều cần có để hòa vốn. Chi phí cộng dồn vào thua lỗ do thị trường, và đòn bẩy phóng đại những khoản lỗ đó đúng như phóng đại lợi nhuận: chúng có thể tăng nhanh khi giữ vị thế và lấy đi toàn bộ số tiền đã nạp.

Spread, phí hoa hồng và phí swap một đêm tổng cộng $25 trước khi giá biến động, tương đương 2.5 pip trên một lot tiêu chuẩn.

Mô tả một giao dịch EUR/USD bằng thuật ngữ forex

Một giao dịch mua EUR/USD minh họa trên tài khoản $5,000 trải qua sáu giai đoạn:

1. Báo giá hiển thị bid 1.10000 và ask 1.10010: spread 1.0 pip, với chữ số thập phân thứ năm là pipette.
2. Vị thế là một lot tiêu chuẩn gồm 100,000 euro, được mua ở giá ask.
3. Giá trị pip là 100,000 × 0.0001, tức $10 cho mỗi pip giá bid biến động.
4. Với đòn bẩy 30:1, vị thế chiếm $3,667 ký quỹ đã dùng, còn lại $1,323 ký quỹ khả dụng và mức ký quỹ 136.1%.
5. Mọi lệnh stop loss hay take profit đều là một khoảng cách tính bằng pip, mỗi pip trị giá $10 trên vị thế này.
6. Khi đóng lệnh, nếu giá bid cao hơn điểm vào 30 pip thì thu về $300 trước chi phí và $285 sau khi trừ $7 phí hoa hồng và $8 phí swap; nếu giá bid thấp hơn 30 pip thì lỗ $315.

Chi phí làm khoản lỗ lớn hơn và khoản lãi nhỏ đi, nên hai kết quả không đối xứng. Đòn bẩy nhân thua lỗ theo đúng tỷ lệ nhân lợi nhuận, thua lỗ có thể tích tụ nhanh chóng khi giao dịch còn mở, và nhà giao dịch có thể mất toàn bộ số tiền đã nạp, chứ không chỉ $3,667 được giữ làm ký quỹ.

Những thuật ngữ forex thường bị nhầm lẫn

Phần lớn việc đọc sai bảng tóm tắt tài khoản bắt nguồn từ những thuật ngữ nghe giống nhau nhưng đo lường những thứ khác nhau. Vì đòn bẩy phóng đại thua lỗ cũng như lợi nhuận, một con số bị đọc sai có thể khiến thua lỗ tích tụ nhanh chóng cho đến khi mất sạch số tiền đã nạp.

Kết luận

Từ vựng forex dễ ghi nhớ hơn khi được xem như một phép tính duy nhất thay vì 40 định nghĩa rời rạc. Báo giá cho ra spread và pip, khối lượng lot quy đổi mỗi pip thành tiền, và đòn bẩy quy đổi giá trị vị thế thành yêu cầu ký quỹ. Vốn đặt cạnh khoản ký quỹ đó cho ra mức ký quỹ đứng sau margin call hoặc stop-out, cho thấy một vị thế đang mở còn bao nhiêu dư địa trước khi bị đóng.

Chuỗi liên kết này mô tả một vị thế, không phải hướng đi của giá, và lệnh stop loss có thể được khớp vượt quá mức đã đặt khi giá xuất hiện khoảng trống. Đòn bẩy quyết định quy mô vị thế so với số tiền ký quỹ: nó phóng đại thua lỗ cũng như lợi nhuận, thua lỗ trên một vị thế có đòn bẩy có thể tích lũy nhanh chóng, và nhà giao dịch có thể mất toàn bộ số tiền đã nạp.